سه شنبه, ۲۵ مهر , ۱۳۹۶ خبر INFO @ ZANJANKF . ORG پست الکترونیکی
هم اکنون عضو بزرگ خانواده ما شوید !

مفهوم دیالیز


مفهوم دیالیز

دیالیز ( Dialysis ) چیست؟

کلیه ها مسئول فیلتر کردن و در واقع تصفیه کردن مواد زائد از خون هستند. دیالیز عملیاتی است که جایگزینی برای بسیاری از وظائف و مسئولیت های طبیعی کلیه ها می باشد. کلیه ها دو عضوی هستند که در هر دو طرف پشت حفره شکم قرار گرفته اند. دیالیز به افراد این امکان را می دهد، با اینکه دیگر کلیه هایشان به خوبی کار نمی کند، بتوانند زندگی خوب و مفیدی را بگذرانند. دیالیز با انجام عملکردهای کلیه های از کار افتاده، به بدن کمک می کند. کلیه ها نقش های مختلفی در بدن دارند. یکی از وظائف مهم و اصلی کلیه ها، تنظیم توازن آب بدن است. آنها این کار را با تنظیم مقدار ادرار که به طور روزانه از بدن خارج می شود، انجام می دهند. در روزهای گرم، بدن بیشتر عرق می کند. درنتیجه، آب کمتری باید از کلیه ها دفع شود. در روزهای سرد نیز که بدن کمتر عرق می کند، برای حفظ توازن مناسب در بدن، خروج ادرار باید بیشتر باشد. این وظیفه کلیه هاست که کار تنظیم مایعات بدن را توسط خروج ادرار انجام دهند. یکی دیگر از وظائف اصلی کلیه ها خارج کردن مواد زائدی است که بدن در طول روز تولید می کند. در عملکردهای مختلف بدن، سلول ها انرژی مصرف می کنند. عملکرد سلول ها مواد زائدی تولید می کند که باید از بدن بیرون روند. وقتی این مواد زائد به اندازه کافی از بدن دفع نشوند، در بدن جمع می شوند. بالا رفتن میزان این مواد زائد در بدن، آزوتمیا نام دارد که با آزمایش خون سنجیده می شود. وقتی مواد زائد در بدن جمع می شوند، حال بدی در بدن ایجاد می شود که اورمی یا اوره خونی نامیده می شود. انواع دیالیز دو نوع اصلی دارد: “همو دیالیز” و “دیالیز پریتونیل”. در همودیالیز برای خارج کردن مواد زائد و آب اضافی از بدن از یک نوع فیلتر خاص استفاده می کنند. در دیالیز پریتونیل از مایعی که با یک لوله پلاستیکی در حفره شکم بیمار قرار داده می شود، مواد زائد و آب اضافی از بدن خارج می شود. در همودیالیز، خون بدن بیمار از یک فیلتر در دستگاه دیالیز که غشای دیالیز نامیده می شود عبور می کند. در این عملیات، یک لوله پلاستیکی خاص بین یک سرخرگ و سیاهرگ در دست یا پا قرار داده می شود. گاهی اوقات، یک ارتباط مستقیم بین سرخرگ و سیاهرگ در دست برقرار می شود. این عملیات Cimino Fistula نامیده می شود. سوزن ها بین این پیوند قرار داده شده و خون از طریق دستگاه فیلتر به داخل دستگاه دیالیز و دوباره به داخل بدن بیمار رانده می شود. در دستگاه دیالیز، محلولی در آن طرف فیلتر مواد زائد را از بدن بیمار دریافت می کند. در دیالیز پریتونیل از بافت های داخل شکم خود بیمار به عنوان فیلتر استفاده می شود. روده ها داخل حفره شکم، در فضای بین دیواره شکم و مهره های پشت قرار دارند. یک لوله پلاستیکی که بول دیالیز نامیده می شود، از طریق دیواره شکم، داخل حفره شکم قرار داده می شود. سپس یک مایع خاص را وارد حفره شکم کرده که روده ها را شستشو می دهد. دیواره روده به عنوان یک فیلتر بین این مایع و جریان خون عمل می کنند. با استفاده از انواع مختلف محلول ها، مواد زائد و آب اضافی را می توان با این عملیات از بدن بیمار خارج کرد.

دیالیز نوعی درمان است که برخی فعالیتهای کلیه طبیعی را انجام می دهد.این درمان زمانی که کلیه های شما قادر به برآوردن نیازهای بدنتان نباشد مورد احتیاج است.

 

چه موقع دیالیز مورد نیاز است؟

زمانی که دچار نارسایی  انتهایی کلیه شوید به دیالیز نیاز خواهید داشت. معمولاًزمانی که ۸۵ تا ۹۰ درصد عملکرد کلیه هاتان از بین برود.

 

دیالیز چه کار انجام می دهد؟

شبیه کلیه های سالم، دیالیز تعادل بدنتان را حفظ می کند.دیالیز اعمال زیر را انجام می دهد:

• مواد زائد، نمک و آب اضافی را به منظور جلوگیری ازانباشته شدنشان در بدن دفع می کند

• سطح برخی مواد شیمیایی بدن مثل پتاسیم، سدیم و بی کربنات را در خونتان ثابت نگه می دارد

• به تنظیم فشار خون کمک می کند

 

آیا نارسایی کلیه دائمی است؟

نه همیشه. بعضی انواع نارسایی حاد کلیه با درمان بهتر می شوند. در برخی انواع نارسایی حاد کلیه، دیالیز ممکن است تنها برای دورۀ کوتاهی از زمان، تا بهتر شدن عملکرد کلیه ها نیاز باشد.

در نارسایی مزمن یا انتهایی کلیه ها، کلیه هاتان بهتر نخواهند شد  و شما برای باقیمانده زندگی تان به دیالیز نیاز خواهید داشت. اگر پزشکتان تشخیص دهد که کاندید دریافت کلیه جدید هستید، ممکن است در لیست انتظار عمل قرار گیرید.

 

دیالیز کجا انجام می شود؟

دیالیز ممکن است در بیمارستان، در بخش دیالیز  غیر بیمارستانی، یا در خانه انجام شود.شما و پزشکتان بسته به وضعیت بالینی و علاقه تان تصمیم می گیرید کدام محل بهتر است.

 

آیا دیالیز انواع گوناگون دارد؟

بله، دو نوع دیالیز وجود دارد: ۱-همودیالیز و ۲- دیالیز صفاقی

 

همودیالیز چیست؟

در همودیالیز، یک کلیه مصنوعی(همودیالیزر) برای تصفیه مواد زائد، مواد شیمیایی و مایعات اضافی از خون شما به کار می رود. برای فرستادن خونتان به درون کلیه مصنوعی، پزشک نیاز به یک راه دسترسی(ورودی) به رگهای شما دارد. این امر با یک جراحی کوچک به درون بازو یا ساق شما امکان پذیر است.

گاهی اوقات، این راه با اتصال یک سرخرگ به ورید در ناحیه زیر پوستتان و تشکیل یک رگ خونی بزرگتر بنام فیستول عملی می شود.

با این وجود در صورتیکه رگهای شما برای فیستول کافی نباشند، پزشک از یک لوله پلاستیکی برای اتصال یک سرخرگ و یک سیاهرگ زیر پوستتان استفاده می کند.این امر پیوند نامیده می شود.

گاهی راه ورودی توسط یک لوله پلاستیکی باریک بنام کاتتر ایجاد می شود، که درون وریدهای بزرگ گردنی تان قرار می گیرد.این روش دسترسی موقتی است، ولی گاهی برای درمان دراز مدت بکار می رود.

 

درمان همودیالیز چقدر طول می کشد؟

زمان مورد نیاز برای دیالیز شما بستگی دارد به :

• میزان کارآیی کلیه های شما

• مقدار مایعاتی که بین درمانها در بدنتان انباشته می شود

• چقدر مواد زائد در بدنتان دارید

• چثه شما چقدر است

• نوع کلیه مصنوعی مورد استفاده

معمولاً هر درمان همودیالیز حدود ۴ ساعت طول می کشد و سه بار در هفته انجام می شود.

یک روش همودیالیز به نام دیالیز با جریان بالاممکن است زمان کمتری ببرد.شما می توانید با پزشکتان مشورت کنید که ببیند آیا این درمان می تواند برای شما مناسب باشد.

 

دیالیز صفاقی چیست و چگونه کار می کند؟

در این نوع دیالیز، خون شما درون بدنتان  تصفیه می شود. پزشک یک عمل جراحی انجام خواهد داد تا یک لوله پلاستیکی به نام کاتتر را درون شکمتان جاسازی کند(کاتتر بِلی) و یک راه ورودی ایجاد کند. در طول درمان، محدوده شکم (یا حفره پریتوئن ) به آرامی از راه کاتتر با یک مایع دیالیز(دیالیزات) پر می شود. خون در سرخرگها و سیاهرگهایی که حفره صفاقی شما را پوشانده اند نگاه داشته می شود. مایعات اضافی و مواد زائد خارج از خون به درون دیالیزات کشیده می شوند.دو نوع عمدۀ دیالیز صفاقی وجود دارد.

 

انواع مختلف دیالیز صفاقی چیست و چگونه عمل می کنند؟

چندین نوع دیالیز صفاقی وجود دارد ولی دو نوع عمده عبارتند از:دیالیز صفاقی مداوم سیار(CAPD)و  دیالیز صفاقی مداوم گردشی(CCPD).

دیالیز صفاقی مداوم سیار(CAPD) تنها نوع دیالیز صفاقی است که بدون ماشین انجام می شود. معمولاً چهار یا پنج بار در روز در خانه یا محل کار خودتان انجامش می دهید. یک کیسه دیالیز (حدود دو لیتر) را از طریق کاتتر وارد حفره پریتوئن  خود می کنید. مایع دیالیز برای  حدود چهار یا پنج ساعت  آنجا می ماند، قبل از اینکه به داخل کیسه برگردد و دور ریخته شود، این کار تعویض نامیده می شود.هر بار که عمل تعویض را انجام می دهید یک کیسه جدید دیالیز مصرف می کنید.درزمانی که دیالیز در حفره صفاقی شماست، می توانید مشغول فعالیتهای روزمره  خود در محیط کار، مدرسه یا در خانه باشید.

دیالیز صفاقی مداوم گردشی(CCPD) معمولاً در خانه با استفاده از یک ماشین به نام سیکلر انجام می شود. این  روش شبیه دیالیز صفاقی مداوم سیار(CAPD) است با این تفاوت که چندین سیکل(تعویض) صورت می گیرد. هر سیکل معمولاً ۱-۲/۱ ساعت طول می کشد و تعویض ها در طول شب وقتی خوابیده اید انجام می شود.

 

آیا دیالیز به بهبود بیماری کلیوی کمک می کند؟

خیر. دیالیز برخی اعمال کلیه سالم را انجام می دهد، ولی بیماری کلیوی را بهتر نمی کند. شما نیازمند درمان دیالیز برای تمام عمر هستید مگر اینکه بتوانید پیوند کلیه انجام دهید .

 

آیا دیالیز ناراحت کننده است؟

ممکن است حین ورود سوزن به داخل فیستول یا گرافت کمی ناراحتی داشته باشید، ولی بیشتر بیماران مشکل دیگری ندارند. خود دیالیز  بدون درد است. با وجود این برخی بیماران ممکن است افت فشار خون داشته باشند. اگر این مورد رخ دهد، ممکن است احساس ناراحتی در معده،استفراغ،سردرد یا دل پیچه داشته باشید. با دیالیزهای پی در پی، این  مشکلات بر طرف می شود.

 

از چه زمانی دیالیز وجود داشته است؟

همودیالیز و دیالیز صفاقی از اواسط دهۀ ۱۹۴۰ انجام می شده است.دیالیز ،بعنوان یک درمان معمول از سال ۱۹۶۰ شروع گردید و هم اکنون یک درمان استاندارد در همه جای دنیا است. CAPDاز سال ۱۹۷۶ شروع شد.هزاران بیمار  با این درمان  مداوا شده اند.

 

آیا بیماران دیالیزی قادر به ادامه کار هستند؟

بسیاری بیماران  دیالیزی پس از انجام دیالیز قادر به بازگشت به کار هستند.اگر کار شما فعالیت بدنی زیادی را می طلبد(بلند کردن اجسام سنگین،حفاری و غیره)،ممکن است نیاز به تغییر شغل داشته باشید.

 

پیشگیری و درمان

عوارض شایع حین دیالیز

افت فشار خون (هیپوتانسیون)

این عارضه یکی از شایع‌ترین عوارض دیالیز است و در ۲۵ تا ۵۵ درصد موارد انجام دیالیز در بیماران رخ می‌دهد. علت هیپوتانسیون عبارت است از :

افزایش میزان برداشت مایع- اولترافیلتراسیون- حین دیالیز، کاهش اسمولالیته پلاسما به دلیل کاهش سریع اوره خون و جا ‌به ‌جایی آب به داخل سلول ها و کاهش حجم مؤثر در گردش، نوروپاتی اتونومیک، کاهش ذخیره قلبی و قدرت انقباضی قلب، استفاده از محلول دیالیز حاوی استات به جای بیکربنات،‌ استفاده از محلول دیالیز با غلظت سدیم پایین، آزاد شدن آدنوزین به دلیل ایسکمی بافتی، مصرف غذا حین دیالیز و شیفت خون به دستگاه گوارش، بروز آریتمی قلبی، واکنش به صافی دیالیز، افزایش تولید مواد گشادکننده عروق در بدن از قبیل اکسید نیترو، غلظت بالای منیزیم مایع دیالیز، دمای بالای مایع دیالیز، مصرف داروی ضد فشار خون قبل از دیالیز، تامپوناد قلبی، انفارکتوس قلبی و خونریزی.

 

تشخیص: بیمار معمولاً دچار علائمی نظیر احساس سبکی سر، گرفتگی عضلانی، تهوع و استفراغ و تنگی نفس می‌شود. فشار خون باید بلافاصله کنترل شود و در صورت تأیید، اقدامات درمانی شروع شوند.

 

درمان

بسته به شدت افت فشار خون اقدامات زیر توصیه می‌شود:

میزان اولترافیلتراسیون کاهش یابد.

با تغییر وضعیت تخت یا صندلی مخصوص دیالیز، سر پایین تر از پاها قرار گیرد. (Trendelenbury position) سرعت جریان خون (دور پمپ خون) کاهش یابد و یا متوقف شود.

 

تجویز مایعات وریدی از قبیل:

سالین نرمال ۱۰۰ میلی لیتر که در صورت لزوم تکرار شود، سالین ۲۳ درصد ۱۰ میلی لیتر، مانیتول ۲۰ درصد ۵۰ میلی لیتر و آلبومین.

 

پیشگیری

از آن جا که بروز هیپوتانسیون می‌تواند از یک سو باعث عوارض وخیم و یا حتی مرگ بیمار گردد و از سوی دیگر در صورت حملات مکرر منجر به کاهش کفایت دیالیز می‌شود که این خود نیز مرگ و میر را افزایش می دهد، اقدامات پیش‌ گیرانه در این مورد بسیار سودمند خواهد بود.

 

این اقدامات عبارتند از:

عدم اولترافیلتراسیون (کاهش وزن) بیش از حد: بیمار باید توصیه های لازم در خصوص مصرف مایعات را رعایت کند و در فواصل دیالیز حداکثر یک کیلوگرم در هر روز افزایش وزن داشته باشد و وزن خشک بیمار در حد مناسب تنظیم شود.

عدم مصرف غذا از دو ساعت قبل تا انتهای دیالیز،‌سرد کردن مایع دیالیز تا ۳۵ درجه سانتی گراد، عدم مصرف دارویی ضد فشار خون کوتاه اثر از ۴ ساعت قبل از دیالیز و در صورت نیاز، داروهای طولانی اثر شب قبل مصرف شوند، افزایش غلظت سدیم مایع دیالیز به ۱۴۵ تا ۱۵۰ میلی مول در لیتر در ابتدای دیالیز و کاهش آن به ۱۴۰ میلی مول در لیتر در نیمه دوم دیالیز (Na modeling or ramping)، عدم استفاده از صافی‌هایی که باعث واکنش‌های نامطلوب می‌شوند و عدم استفاده از گاز اکسید اتیلن جهت استریل کردن صافی و لوله‌های خون، استفاده از محلول دیالیز حاوی بیکربنات به جای استات،‌ اعمال روش دو مرحله‌ای اولترافیلتراسیون تنها (دیالیز خشک) در ابتدای دیالیز و سپس همودیالیز بدون کاهش حجم متعاقب آن، اصلاح اختلال عملکرد قلب با افزایش غلظت کلسیم مایع دیالیز (توسط کارخانه سازنده انجام می شود) و اصلاح کم‌خونی با تجویز اریتروپوییتین، تجویز میدودرین که یک داروی محرک سمپاتیک است، تجویز کارنی‌تین (مصرف این ماده که یک متابولیت واسطه اسیدهای چرب است در کاهش حملات هیپوتانسیون و گرفتگی عضلانی مفید بوده است، اما مصرف خوراکی در مطالعاتی منجر به تولید متابولیت‌های سمی شده است که باعث اختلالات شناختی می‌شود)، تجویز کافئین که آنتاگونیست آدنوزین بوده و اثرات گشادکنندگی آن را مهار می‌کند از جمله اقداماتی هستند که طی بررسی‌های مختلف در پیشگیری از افت فشار خون مفید بوده‌اند.